Bilişim ürünlerinde marka bağımlılığını irdelediğim şu girdinin devamı niteliğindeki bu yazıda, bu bağımlılığın nedenlerini bulmaya çalışacağım. Öncelikle tekrar markadan kastımın, ürünün kendisi veya “konspeti” olduğunu söyleyeyim. Marka kelimesini kullanmamdaki amaçsa, iletişim teorilerinde geçen “marka bağımlılığı” terimine atıfta bulunmaktır.

Marka‘nın oluşum amacı, insanlar üzerinde etki bırakmaktır. Bu etki bazen, bilinebilirlik, bazen rafta ürünü diğerlerinden öne çıkarma, bazen de bağlanma gibi boyutlarda olabilir. İlk bakışta bilişim ürünlerinde diğer türlerden daha farklı bir marka etkisi görünmektedir. Bu büyük ölçüde doğrudur. İnsanlar genellikle kullandıkları ürünlere gönülden bağlanmaktadırlar. Sonuçta da bununla ilgili birçok tartışmaya girmekten çekinmezler. Bu durum, markaları tanıtmaya veya yerlerini sağlamlaştırmaya çalışan birçok “gönüllü” ortaya çıkartır.

Şimdi bunların benim tespit ettiğim nedenlerine kısaca değinirsek :

1 ) Alışkanlıklar

İnsanlarda alışkanlık yapan şeylerin bağımlılık yarattığı bilinen bir gerçek. Gerçek hayattan buna bir örnek olarak Coca-Cola verilebilir. Ben dışarda Coca-Cola yerine Pepsi yi tercih etmeyen birçok insan gördüm. Bunun sebepleri içerisinde tabiki Coca-Cola’nın marka konumu ve diğer iletişimsel faaliyetler yer alıyorsada, kesinlikle insanların alışkanlıkları da yer alıyor. Bilişim ürünlerinde de bu durum geçerli. Örneğin, Windows işletim sistemini kullanan insanlar, uzun vadede buna alışkanlık geliştiriyorlar. Sonuçta da diğer işletim sistemleri deyim yerindeyse “ağızlarıyla kuş tutsalar” Windows’un yerine geçemiyorlar. Bu kullanılan bilgisayarın markasından, antivirüs yazılımlarına, resim işlemeden, cep telefonuna kadar böyle. Bu sebeple rakip ürünler piyasada hakim üründen feyz almak zorunda kalıyor. Yoksa sonuç birsürü eleştiri oluyor. Örnek olarak komut isteminden işlem yapmaya alışmış bir kullanıcı, GNU/Linux Sistemler üzerinde işlemleri çok severek yaparken, daha çok mouse kullanmaya alışmış bir kullanıcı bu durumdan şikayet edebiliyor.

2 ) Yeni Ürüne Geçişteki Zorluk

Kullanım alışkanlıklarıyla insanların “tembelliği” bir araya gelince, yeni ürünlere geçiş daha zor bir hal alıyor. Microsoft Office kullanan bir kişinin, Open Office e geçmemesindeki temel etmen bu bence. Tabi kopya kullanım gibi bir unsuru kesinlikle gözardı ediyorum. Çünkü Open Office in yerinde başka paralı bir ofis paketide olabilirdi. Zaten şirketlerdeki genel kanı, “orjinal olmasa bile bizim ürünümüzü kullansın” dır. Yoksa neden hala Adobe un ürünlerine telefonla aktivasyon koyuyor?

3) Topluluklar

Ürünü kullanan ve yaygınlaştırmaya çalışan büyük toplulukların olması da bağımlılıkta büyük bir etken. Buna Özgür Yazılım toplulukları kadar kapalı kodlu sistemleri kullanan kişilerin oluşturduğu topluluklarda örnek verilebilir. Örneğin, insanların Windows işletim sistemi kullanmalarının en büyük sebeplerinden birisinin, etrafta bunu kullanan birçok kişi olması olduğunu düşünüyorum. Bu birçok kişi ister istemez bir topluluk oluşturuyorlar. Özgür yazılımlarında bu kadar yaygınlaşmasındaki temel sebep yine bence bu toplulukların olması. Yoksa insanlar hiçbir motivasyon kaynağı olmadan bu kadar büyük işler yapmazlardı. Ya da Nokia’nın bu kadar yaygın kullanılmasında yine resmi olmayan Nokia kullananlar topluluğunun parmağı var.

Bu nedenlere daha fazlası eklenebilir. Şu an için benim aklıma gelenler bunlar.