Kamu kurumları, genellikle teknolojiyle alakalı işlerini veya altyapılarını özel sektörün sahip olduğu işgücü aracılığıyla çözüme kavuşturma eğilimindedirler. Kendi içlerinde varolan problemlere çözüm arayan veya yeni uygulamalar geliştiren (en azından büyük çapta) çok az kamu kurumu var. Bilgi işlem personelleri genel anlamda bilgili de olsalar, kamuda çalışmanın getirdiği “kurallara” onlarda bağlı.

Kanımca, ülkelerin kamu kurumlarının sırları veya ürettikleri/depoladıkları bilgiler hayati önem taşıdığından bu kurumların kullandıkları yazılımlarında güvenilir olmaları gerekiyor.

Microsoft gibi kapalı kodlu yazılım üreten şirketler (burada Microsoft’un dünya üzerindeki tek şirket olmadığını, çok sevilen Adobe, Apple gibi şirketlerinde buna dahil olduğunu ve bu şekilde yazılım geliştirmenin suç teşkil etmediğini ve insanlığa bir zararı dokunmadığını sadece bir strateji olduğunu belirtmek isterim), kamu kurumlarına ürünlerini sunarken kaynak kodunuda veriyorlar. Ama kaynak kod üzerinde herhangi bir değiştirme yapılabileceğini sanmıyorum. Hatta bunun yine lisans anlaşmalarıyla engellendiğinden eminim. Bu durumda kamu kurumlarında kullanılan kapalı kodlu yazılımların her zaman arkada neler çevirdiğini bilmenin mümkün olmadığını söyleyebiliriz.

Birçok ülke şu anda (özellikle iskandinav ülkeleri) kendi kullandıkları yazılımları kendileri üretiyorlar. İşletim sistemleri Linux ve türevlerinden, diğer yazılımları da özgür yazılımlardan oluşuyor. Ancak baktığımızda dünyanın geri kalanında bu akımın yeni yeni oluştuğunu görüyoruz.

Türkiye’de ise, kamu kurumlarının büyük bir oranında kapalı kodlu yazılımların kullanıldığını görüyoruz. Bunun nedenleri yukarıda verdiğim linklerde zaten irdelenmiş durumda. Bunlar genelde; kurumların ve insanların alışkanlıklarının değiştirilmesinin zor olması, özel şirketlerin genel olarak bu konu üzerine eğilmemesi ve destek sorunları olarak özetlenebilir. Bence olay biraz özel şirketlerde sıkışıyor. Son günlerde gördüğüm birkaç örnek bana bunu gösterdi.

Bu noktada kamuda kullanılan yazılımları ikiye ayırmak istiyorum :

1. Kendileri için Özel Olarak Hazırlanan Yazılımlar :

Kurumlar çoğu zaman ihale yöntemiyle kendi kullanımlarına özel yazılım ürünleri hazırlatırlar. Bunlar genelde e-devlet uygulamalarından oluşur. Benim fikrimce bu uygulamaların hangi platformla yazıldığı önemli değildir. Çoğu yerde, “devlet sitesi mi, kesin .Net’tir” gibi kötüleyici şeylerle karşılaşıyorum. .Net’le veya başka bir şirkete ait (unutulmamalıdır ki Java Sun’un bir ürünüydü) uygulama platformunda yazılmasına karşı çıkılıyor.  Aslında genel eğilim Microsoft düşmanlığı yönünde.

Bence bu noktada bir sorun yok. Sonuçta veritabanı sunucusu hariç bir lisans ücreti ödemeye gerek yok. Kaldıki aynı Sql Server gibi Oracle’da kapalı kodlu bir yazılım. İnsanlar nedense sanki Microsoft’un olmayan her ürüne açık kaynak muamelesi yapıyorlar (internetteki yorumlardan çıkardığım sonuç bu).

Benim görüşüme göre kurumlar için geliştirilen yazılımlarda hangi platformun veya veritabanı sisteminin kullanıldığı çokta önemli değil. Bunun kurumlarda özgür yazılım kullanılması olarak algılanılmaması lazım. Sonuçta .Net platformunda yazılmış özgür yazılımlarda mevcut. Burada asıl önemli olan, yazılan kodun kendisinin ve tüm lisansının kurumun elinde olup olmayacağı. Diğer ayrıntıları (kullanılacak veritabanı sistemi, platform gibi şeyler) kurumun tercihlerine ve yazılımı hazırlayacak şirkete bakıyor.

Buna örnek olarak, geçenlerde okuduğum bir teknik şartnameyi gösterebilirim. Orada hazırlanacak yazılımın Linux ve Unix sistemlerde çalışması gerektiğinden (ardından platform bağımsızlıktan söz ediyor zaten) ve veritabanı bağımsız bir yapıya sahip olması gerektiğinden bahsediliyordu. Örnek veritabanı sistemi olarakta Oracle ve PostgreSQL verilmişti.

2. Genel Amaçlı Kullanılan Yazılımlar :

Bu kategoriye işletim sistemleri, ofis yazılımları gibi yazılımları koyabiliriz. Burada yazının girişinde belirttiğim görüşleri savunuyorum. Bir devletin kurumunun ürettiği/biriktirdiği bilgi mahrem ve değerlidir. Bu bilginin güvende olabilmesi için bilgi teknolojileri alanında kullanılan tüm ürünlerin kontrol edilebilir bir yapıda olması gereklidir. Yani yazılımlar için, kaynak kodların kurumun elinde ve gerektiğinde müdahale edilip değiştirilebilir bir yapıda olması gereklidir.

Ayrıca ürünün ihtiyaçları tam olarak karşılaması -en azından bu yönde düzenlenebilmesi- gereklidir.

Bu konuda da kamu kurumlarının alması gereken çok yol var. Çünkü dünya üzerindeki birçok kurum kapalı kodlu sistemleri kullanıyor.

Geçenlerde bir proje teslimi için gittiğim bir kurumda hemen hemen bütün bilgisayarlarda OpenOffice’in kurulu olduğunu görünce çok şaşırdım.  Ayrıca özellikle başta bilgi işlem elemanlarının bilgisayarları olmak üzere birçok pardus kurulu bilgisayar vardı. Birkaç tanede aktif olarak kullanılan Linux serverları varmış.

Bu durum artık kamu kurumlarında ufak çaplıda olsa kapalı kodlu yazılımların tekelinin kırılmaya başladığını gösteriyor. Ama şunuda göz ardı etmemeliyiz, bunun büyük çapa geçmesi için daha önümüzde oldukça uzun bir zaman var.

Özellikle Ankara’da bulunanan yazılım firmalarının büyük çoğunluğu sıklıkla Kamu Kurumlarına iş yaparlar. İstanbul’da bu o kadar yaygın değildir. Kamu kurumlarının Ankara’da bulunması tabiki bunun en önemli nedeni.

Ankara firmalarının çoğunluğu gözünü başka işlere kapamıştır. Bunun sebebi Kamu işlerinin tabiri caizse “ballı” olmasıdır. Kurum sonuçta yapılan işi beğenmese bile siz bir sözleşme imzalamışsınızdır ve ancak çok uç durumlarda ceza yiyebilirsiniz. Önemli olan zamanında iyi ya da kötü ortaya birşeylerin çıkartılabilmesidir. İşte bu sebepten birçok kamu projesi hüsranla sonuçlanmıştır.

Bu tip projelerdeki en büyük risk ceza yemektir. Eğer proje süresi verilenden çok fazla sarkarsa veya işler kurumun istediği gibi gitmezse ceza yemeniz kaçınılmaz olur. Bu durumda, para cezasından kamudan men cezasına kadar geniş bir yelpaze mevcuttur.

İhaleler

Kamuya iş yapabilmenin birinci anahtarı ihalelerdir. Kamu kurumları hiçbir alımı ihaleye sokmadan alamazlar. Kamu İhale Kanunu (KİK) ile ihale süreçleri belirlenmiştir. Çok sıkışık durumlarda ancak devlet kurumları “Doğrudan Temin” denilen yöntemle alım yapabilirler.

Peki bir yazılım firmasının kamu kurumlarına iş yapabilmesi için neler gereklidir ?

1. Öncelikle biraz tecrübeniz olmalı. Genellikle ihale koşullarında, “en az bir proje tamamlamış olmak” koşulu bulunur.
2. Daha önce en az bir projede bulunmuş en az bir elemanınızın bulunması lazım.
3. Müşteri ilişkilerinizin sağlam olması lazım. Yani sadece satışı düşünmemelisiniz. Sonrası için teknik destekte önemlidir.
4. Sıkı satış elemanlarınızın ve bir stratejinizin olması lazım. Eğer elinizde halihazırda bir ürün varsa (örneğin personel otomasyonu gibi) bunu kurumlara direkt olarak satabilirsiniz. Bu ihaleleri takip etmekten çok daha kolay bir yöntemdir. Bunun için ürününüzün arkasında birkaç referansı bulunması önemlidir.

Kamuya iş yaparken nelere dikkat etmek gerekir ?

1. Memur kesimiyle iş yapmak zordur. İşlerine gelen şekilde davranmak gibi bir huyları vardır genellikle. Ayrıca benim başıma çok sık geldiği gibi söyledikleri şeyleri daha sonradan söylemediklerini idda edebilirler. Bu sebeple alınacak verilerin yazılı ve imzalı alınması önemlidir.
2. İşle ilgili bütün isteklerin alınması gereklidir. Tabi ki bunlar değişikliğe uğrayacaktır, buna göre planlanması uygun olur.
3. Planlı olun ve bütün yazılım geliştirme süreçlerine uyun.
4. İşleri zamanında yetiştirmeye çalışın.
5. Tutamayacağınız sözler vermemeye çalışın.
6. Firmanızı tanımlayabilecek CMMI, ISO gibi belgeler edinilmesi çok yararlı olacaktır. Örneğin Askeri Kurumlar en az CMMI 3 standardını zorunluluk olarak koşar.
7. Kullandığınız yazılımlar kesinlikle lisanslı veya açık kaynak kodlu olsun. Sonuçta Kamu kurumlarına iş yapıyorsunuz, onlara lisanssız bir Oracle vermek çok kötü bir hareket olacaktır. Ayrıca bir yazılım geliştirme firmasının lisanssız yazılım kullanması bana göre büyük bir ironidir.

Kamu projelerinde dikkat edilmesi gereken bir diğer nokta, insanların kafalarında oluşmuş öngörülerdir. Örneğin projenizde Oracle veritabanı kullanıyorsanız bu bir avantaj olarak görülebilir. Kamu görevlileri tarafından genelde Oracle “güvenli” aktedilir. Oracle veritabanı Sql Server dan daha gelişmiş olabilir belki, ama sizin projenizde Oracle yerine Sql Server kullanmak için birçok sebebiniz olabilir. Sonuçta seçim sizindir ve bu seçimi mantıklı ve ikna edici bir şekilde açıklamanız gereklidir. Örnek olarak, benim geliştirdiğim orta ölçekli bir projede, sırf kurum memnun olsun diye Oracle veritabanı kullanmıştık. Bu da yazılım maliyetini gereksiz yere epey bir artırmıştı. Tabii ki bu sadece bir örnek, veritabanı uygulamalarından başkada bu konuya örnek verilebilecek çok alan var. Söylemek istediğim, bu ve bunun gibi önyargılara dikkat edilmesinin gerekliliğidir.

Sonuç olarak kamu kurumlarına iş yapmak genel olarak zorlu bir süreçtir. Çok büyük firmaların bu sektörde olduğunun bilinciyle davranmak gereklidir. Örnek olarak siz elinizdeki bir ürünü satmak isterken, büyük bir firma aynı ürünü kurumlara bedava olarak verebilmektedir. Bu durumda sizin ürününüzü destekleyecek yardımcı araçlarla donatmanız gerekir. Bu araçlara örnek olarak, eğitim sempozyumları, çok güçlü destek gibi şeyleri sayabiliriz. Yani bir şekilde müşteriye ürününüzü alması için bir neden vermelisiniz.

Bu anlattıklarımdan gözünüz fazla korkmasın, kamu kurumlarının ihtiyaç duyduğu işler çok fazladır. Özellikle devletin sayısallaşması (e-devlet) konsepti çerçevesinde bu ihtiyaç sürekli bir artış grafiği çizecektir. Şu anda Türkiye, birçok dünya ülkesine göre bu yatırımlarda düşük bir seviyededir. Fakat Avrupa Birliği süreçleri ve diğer gelişmelerle bunun gittikçe artacağını düşünüyorum.